Eerste resultaten van Insider Insights: de nieuwe reeks korte peilingen van OCLC over actuele besluitvorming in de bibliotheeksector.
Leidinggevenden in bibliotheken krijgen te maken met veranderingen die elkaar in een steeds hoger tempo opvolgen. Beslissingen over technologie, medewerkers, financiering en de behoeften van de gemeenschap moeten sneller worden genomen en zijn complexer dan ooit.
Hoe nemen leidinggevenden in bibliotheken op dit moment belangrijke beslissingen? Om dat te achterhalen, start OCLC Research een nieuwe reeks korte peilingen die inzoomen op hun prioriteiten. Deze korte peilingen laten zien hoe leidinggevenden omgaan met nieuwe uitdagingen, zodra die zich voordoen. Ze vormen een aanvulling op het diepgaande onderzoek dat bibliotheken al lange tijd ondersteunt bij hun strategische en operationele planning.
Onze eerste peiling richt zich op AI in bibliotheken.
Dit is wat leidinggevenden ons vertelden.
Het gebruik van AI neemt toe, maar verschilt sterk
AI maakt voor veel leidinggevenden al deel uit van het dagelijkse werk, maar de mate waarin de technologie wordt ingezet, verschilt sterk.
In deze enquête onder 698 directeuren van openbare en wetenschappelijke bibliotheken in de Verenigde Staten.
Frequentie van AI-gebruik
Dagelijks 24%
Soms 40%
Zelden of helemaal niet 36%
Uitgesplitst naar type en omvang
Achter deze gemiddelden gaan opvallend grote verschillen schuil. Bij onderzoeksbibliotheken aangesloten bij de Association of Research Libraries (ARL) gebruikt 67% van de directeuren dagelijks AI. Bij kleine openbare bibliotheken ligt dat heel anders: daar gebruikt slechts 14% van de directeuren dagelijks AI, terwijl 26% aangeeft helemaal geen AI te gebruiken Grote wetenschappelijke en openbare bibliotheken vertonen onderling meer overeenkomsten dan met kleinere bibliotheken van hetzelfde type. De omvang van een bibliotheek blijkt voor de toepassing van AI minstens zo bepalend als het type.
Er is niet één vaste route richting toekomst. Bibliotheken hebben ieder hun eigen vertrekpunt, afhankelijk van hun capaciteit, prioriteiten en de behoeften van hun gemeenschap.
"Er is niet één vaste route richting toekomst. Bibliotheken hebben ieder hun eigen vertrekpunt."
Leidinggevenden in bibliotheken wegen kansen af tegen zorgen
De houding ten opzichte van AI is verdeeld.
Slechts 13% van de respondenten zegt enthousiaster dan bezorgd te zijn over AI in hun bibliotheek. De meeste respondenten staan gemengd tegenover AI.
Enthousiasme tegenover zorgen over AI
Meer enthousiast dan bezorgd 13%
Net zo enthousiast als bezorgd 39%
Meer bezorgd dan enthousiast 33%
Nog geen mening 15%
Uitgesplitst naar type en omvang
De houding ten opzichte van AI verschilt duidelijk per type en omvang van de bibliotheek. ARL-bibliotheken vormen de meest optimistische groep: 39% is enthousiaster dan bezorgd en niemand is meer bezorgd dan enthousiast. Kleine openbare bibliotheken bevinden zich aan het andere uiteinde van het spectrum: 40% is meer bezorgd dan enthousiast en 21% weet nog niet goed wat ze van AI moeten vinden. Deze verschillen wijzen erop dat gesprekken over AI anders verlopen, afhankelijk van de omvang van een bibliotheek, de beschikbare middelen en de mate van ervaring met AI. De balans tussen enthousiasme en zorgen beïnvloedt ook de besluitvorming. Leidinggevenden onderzoeken wat AI kan bieden en kijken tegelijkertijd zorgvuldig waar de technologie past en hoe AI op een verantwoorde manier kan worden ingezet.
Praktische meerwaarde stimuleert het eerste gebruik
Veel bibliotheken bekijken AI vooral vanuit een praktisch oogpunt.
De meest genoemde voordelen zijn efficiënter werken en tijd besparen. Hoewel betere vindbaarheid en toegang tot informatie belangrijk blijven, ligt de nadruk momenteel ergens anders. De meeste leidinggevenden zetten AI vooral in ter ondersteuning van de dagelijkse werkzaamheden.
Vertrouwen is de doorslaggevende factor
In de hele bibliotheeksector staat vertrouwen centraal.
Dertig procent van de respondenten noemt privacyrisico’s, bias en ethische risico’s als belangrijkste punt van zorg bij het gebruik van AI. Directeuren van openbare bibliotheken wijzen vaker op het risico van misbruik door externe partijen dan directeuren van wetenschappelijke bibliotheken.
Deze zorgen bepalen mede hoe bibliotheken de mogelijkheden van AI verkennen. Verantwoord gebruik is daarbij geen bijzaak, maar een basisvoorwaarde.
"Verantwoord gebruik is geen bijzaak, maar een basisvoorwaarde."
Beleid loopt nog achter
Hoewel het gebruik van AI toeneemt, zijn formele richtlijnen hiervoor nog volop in ontwikkeling.
Slechts 7% van de respondenten geeft aan binnen de eigen organisatie duidelijke richtlijnen en verwachtingen voor het gebruik van AI te bieden. Veel bibliotheken zijn nog aan het uitzoeken hoe beleid en gezamenlijke normen er in de praktijk uit moeten zien.
"Veel bibliotheken zijn nog aan het uitzoeken hoe beleid eruit moet zien."
Uitgesplitst naar type en omvang
De achterstand op het gebied van beleidskaders is het grootst bij kleinere bibliotheken. Meer dan de helft van de directeuren van kleine openbare bibliotheken (54%) geeft aan dat AI binnen hun organisatie nog nooit op een gestructureerde manier is besproken. Bij middelgrote openbare bibliotheken is dat 33%, bij grote openbare bibliotheken 21% en bij ARL-bibliotheken 0%. Juist de bibliotheken die over de minste middelen beschikken om beleidskaders te ontwikkelen, zijn ook de bibliotheken waar het gesprek over AI nog niet op gang is gekomen.
Tegelijkertijd zijn er sterke culturele signalen:
- 87% geeft aan bij beslissingen over AI actief rekening te houden met ethische risico’s
- 72% geeft aan dat medewerkers zich vrij voelen om zorgen of afwijkende standpunten te uiten
Deze bevindingen laten zien dat veel bibliotheken al een goede basis hebben voor verdere beleidsontwikkeling.
Leidinggevenden in bibliotheken focussen op de toekomst
Vooruitkijkend wijzen respondenten op meerdere gedeelde uitdagingen voor de komende twee tot drie jaar:
- AI-geletterdheid en verantwoord gebruik
- Ethische, privacy- en milieueffecten
- Het hoge tempo van veranderingen bijhouden
- Weerstand, onzekerheid en draagvlak
- Nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van resultaten
Deze zorgen staan niet op zichzelf. Ze weerspiegelen een bredere zoektocht naar de juiste balans tussen innovatie en verantwoordelijkheid in een snel veranderende omgeving.
Wat deze peiling ons vertelt
Deze eerste korte peiling geeft een duidelijk beeld van waar de bibliotheeksector in de Verenigde Staten nu staat. Veel van deze bevindingen zullen ook Nederlandse en Vlaamse bibliotheekprofessionals bekend voorkomen. De Amerikaanse cijfers bieden dan ook een waardevolle spiegel, ook al verschilt de context.
AI wordt al steeds vaker toegepast, maar niet overal in dezelfde mate. Leidinggevenden benaderen de technologie met een combinatie van nieuwsgierigheid en voorzichtigheid. Praktische toepassingen staan voorop in deze eerste verkenningsfase, terwijl vertrouwen en verantwoord gebruik centraal blijven staan in de besluitvorming.
Minstens zo belangrijk is hoe leidinggevenden in bibliotheken in bredere zin met verandering omgaan: weloverwogen, ethisch bewust en met ruimte voor een open gesprek.
Uitgesplitst naar type en omvang
Eén patroon komt in de hele enquête duidelijk naar voren: het type en de omvang van een bibliotheek bepalen ieder op hun eigen manier hoe AI wordt ervaren en toegepast.
Het type bibliotheek heeft vaak invloed op de cultuur, bijvoorbeeld op de manier waarop wordt geëxperimenteerd en gesprekken over AI op gang komen. De omvang bepaalt vaak hoeveel capaciteit er beschikbaar is, zoals tijd, personeel en middelen om beleid formeel vorm te geven en initiatieven verder te brengen.
Kleine openbare bibliotheken krijgen met beide uitdagingen tegelijk te maken. Daardoor kan de weg naar een verantwoorde inzet van AI er voor deze bibliotheken heel anders uitzien dan voor grotere bibliotheken met meer middelen en gespecialiseerde medewerkers.
Een nieuwe manier van luisteren
Deze peiling maakt deel uit van een bredere inspanning om beter te begrijpen hoe leidinggevenden in bibliotheken op dit moment omgaan met veranderingen.
De reeks korte peilingen van OCLC vormt een aanvulling op het diepgaande onderzoek door actuele inzichten uit de hele bibliotheeksector te bieden. Samen zorgen deze benaderingen voor zowel diepgang als actualiteit en brengen ze niet alleen in beeld wat leidinggevenden van plan zijn, maar ook wat ze op dit moment daadwerkelijk doen.
In toekomstige peilingen volgen we hoe prioriteiten verschuiven en hoe de besluitvorming zich ontwikkelt.
Methodologie
Deze enquête werd per e-mail verstuurd naar 5.670 directeuren van openbare en wetenschappelijke bibliotheken van uiteenlopende omvang in de Verenigde Staten en liep van 3 tot en met 12 maart 2026. In totaal vulden 698 directeuren de enquête volledig in. De respons bedroeg 16% bij openbare bibliotheken en 9% bij wetenschappelijke en onderzoeksbibliotheken. Voor de totale resultaten geldt een foutmarge van +/-3% bij een betrouwbaarheidsniveau van 95%.
Blijf op de hoogte
Meld je aan om nieuwsbrieven van OCLC te ontvangen.