Veelgestelde vragen over datalicenties

1. Waarom beveelt OCLC een open datalicentie aan de leden aan?

Veel bibliotheken onderzoeken momenteel manieren om hun bibliografische records gratis op internet beschikbaar te stellen, zodat ze kunnen worden hergebruikt en vollediger in de bredere internetomgeving kunnen worden geïntegreerd. Bibliotheken kunnen catalogusdata desgewenst uitbrengen als gekoppelde data, zoals MARC21 of MARCXML. Voor een instelling die bij OCLC is aangesloten, kunnen deze records vaak data bevatten die van WorldCat afgeleid zijn. In combinatie met een verwijzing naar de gemeenschapsnormen die in WorldCat: rechten en verantwoordelijkheden worden beschreven, biedt de ODC-BY-licentie een goede manier om records te delen, die consistent is met de coöperatieve aard van de OCLC-catalogisering.

De beste werkwijzen in de internetomgeving bestaan onder meer uit het beschikbaar stellen van data in combinatie met een licentie waarin duidelijk de voorwaarden worden beschreven waaronder de data beschikbaar worden gesteld. Zonder een dergelijke licentie kunnen gebruikers nooit zeker zijn van hun rechten om de data te gebruiken, wat een belemmering kan vormen voor innovatie.

Het VIAF-project en de recente toevoeging van data die zijn gekoppeld aan Schema.org in WorldCat.org-records zijn beide beschikbaar gesteld onder de ODC-BY-licentie. Na uitgebreid onderzoek en overleg was het duidelijk dat ODC-BY voor de meeste OCLC-dataservices de beste licentiekeuze was. De aanbeveling voor leden om deze duidelijke en consistente benadering van open licenties voor gedeelde data, afgeleid van WorldCat, ook over te nemen, is voortgekomen uit deze ervaring.

Een OCLC-medewerkersgroep, bijgestaan door een externe deskundige op het gebied van open datalicenties, heeft een gestructureerd onderzoek verricht naar de beschikbare alternatieven voor licenties om de bij OCLC aangesloten instellingen richtlijnen te bieden. Voordat deze aanbeveling was aangenomen, heeft de OCLC Global Council de conclusies van de OCLC-medewerkersgroep overwogen en deze richting goedgekeurd. Ook de OCLC Board of Trustees heeft deze goedgekeurd.

2. Hoe is de ODC-BY-licentie gerelateerd aan het document WorldCat: rechten en verantwoordelijkheden?

Dit document was het resultaat van een overlegproces dat werd geleid door bij OCLC aangesloten instellingen en werd geratificeerd door onze Global Council en de OCLC Board of Trustees. Het document geeft het inzicht weer van de belanghebbenden in WorldCat met betrekking tot de manier waarop zij WorldCat graag in stand gehouden zien worden.

In overeenstemming met dit document is de huidige aanbeveling van OCLC aan OCLC-leden die erover denken om hun catalogi met van WorldCat afgeleide records te publiceren, dat ze overwegen om een Open Data Commons Attribution license (ODC-BY-licentie) te gebruiken. De ODC-BY-licentie vereist verwijzingen van OCLC, WorldCat en de aangesloten instellingen indien zij deze licentie willen gebruiken. OCLC beveelt leden aan de ODC-BY-licentie te gebruiken in combinatie met een verklaring dat het gebruik en de overdracht van de van WorldCat afgeleide records in de gepubliceerde database (de catalogus) moeten voldoen aan het document WorldCat: rechten en verantwoordelijkheden.

Het gebruik van een ODC-BY-licentie gekoppeld aan een verklaring dat het gebruik van records die van WorldCat afgeleid zijn in de gepubliceerde catalogus zoals hierboven beschreven, is consistent met de verplichtingen die in dit document worden uiteengezet.

3. Waarom vraagt OCLC om verwijzingen voor WorldCat-records?

OCLC-leden zijn van mening dat verwijzing van WorldCat en OCLC ervoor zorgt dat WorldCat een blijvend referentiesysteem is voor zowel OCLC-leden als het grote publiek in overeenstemming met het document WorldCat: rechten en verantwoordelijkheden.

WorldCat vertegenwoordigt een aanzienlijke investering van tijd en middelen van zowel OCLC als alle aangesloten instellingen die records bijdragen. De WorldCat-gemeenschap is afhankelijk van leden die de waarde van WorldCat aantonen aan de instellingen in het OCLC-samenwerkingsverband door naar WorldCat als bron te verwijzen. Door naar WorldCat te verwijzen of WorldCat te citeren in toepassingen, websites, nieuwsberichten, artikelen en onderzoeksrapporten, hebben leden rechtstreeks invloed op de mogelijkheid van het coöperatief om data aan de gemeenschap te blijven aanbieden.

4. Waarom wordt een open licentie voor WorldCat-data aanbevolen?

Voor licenties voor open-source-software en open content zijn veel resultaten bereikt in het ontwikkelen van stabiele, bruikbare software en uitgebreide content die voor het grote publiek beschikbaar is. Het doel van open data is om deze geaccepteerde aanpak van open licentieverstrekking op data toe te passen.

Een belangrijk kenmerk van deze werkwijzen is dat het werk beschikbaar dient te zijn voor verder gebruik door het publiek zonder dat verdere toestemming van de houder van de rechten hoeft te worden gevraagd. De houder van de rechten geeft de rest van de wereld bij voorbaat een licentie om zijn werk te gebruiken. Dit is belangrijk, want het bedingen van afzonderlijke licenties kan tijd en middelen verspillen (voor zowel de houder van de rechten als voor de gebruiker), vooral wanneer de houder van de rechten zijn informatie wil delen, maar hier geen gemakkelijke manier voor heeft.

5. Waarom wordt er een onderscheid gemaakt tussen 'de database en de inhoud ervan'?

Vaak als mensen het over data hebben, bedoelen ze alleen feiten, zoals het feit dat water bij 100 graden Celsius kookt. In de context van datalicenties kan de inhoud van een database echter van alles zijn, zoals:

• mobiele video;
• afbeeldingen, zoals foto's van Flickr;
• tekstdocumenten, zoals .doc-bestanden van Microsoft Word; of
• feitelijke informatie, zoals datums of budgetnummers.

Alles wat in een database kan worden opgeslagen, kan in deze context als 'data' worden gezien. Het kan nuttig zijn om een onderscheid te maken tussen de 'inhoud van een database' en 'de database'. Dit is het onderscheid tussen data en database, en vanuit een juridisch perspectief betekent dit dat er wettelijke rechten kunnen gelden die specifiek zijn voor de inhoud van een database (de data, omdat die inhoud van alles kan zijn.) Ook kunnen er voor elke datacollectie (de database en mogelijk zelfs een XML-bestand) wettelijke rechten gelden die voor die collectie gelden en losstaan van de rechten voor de specifieke inhoud binnen de collectie.

Als u bijvoorbeeld een database zou hebben met foto's en video's van sciencefictionfilms uit de jaren '60 en '70, dan zou u rechten kunnen hebben op de database als geheel, inclusief op uw selectie en indeling van de sciencefictionfilms. U zou dan echter nog wel de rechten moeten regelen voor de foto's en video's die u in uw database hebt opgenomen (zoals de auteursrechten).

Er kan één rechtenlaag bestaan voor de inhoud (records in het geval van het bibliotheekgebruik) en een andere rechtenlaag voor de database - het samenstellen, de veldnamen, het schema en andere aspecten van de database die losstaan van de records.

Dit is de reden waarom er meer dan één licentie nodig kan zijn voor zowel de database als de inhoud.

6. Kan het 'stapelen van verwijzingen' een probleem worden wanneer verwijzingen verplicht zijn?

Vaak zal wanneer een verwijzingslicentie wordt aanbevolen, de vraag worden gesteld of een publiek-domein-aanpak de voorkeur verdient vanwege het probleem van het 'stapelen van verwijzingen'. Hierbij hanteren we het argument dat, aangezien bijdragen aan de database van allerlei verschillende personen afkomstig kunnen zijn, het toekennen van rechten geen stapeling zal veroorzaken. Stel, u hebt een database van een miljoen records, waarbij die miljoen records afkomstig zijn van een miljoen verschillende bronnen. Het idee is dat het invoeren van verwijzingsvereisten lastig en duur zou kunnen zijn (in termen van bestandsgrootte, bandbreedte, beheerstijd, enzovoort); vaak wordt dan als oplossing voor een publiek-domein-aanpak gekozen, omdat er dan helemaal geen verwijzingen nodig zijn (noch voorwaarden om aan andere licenties te voldoen).

Hierbij dient te worden opgemerkt dat problemen met het stapelen van verwijzingen niet vanzelf weggaan, zelfs niet als een database tot het publieke domein behoort, als voor de inhoud allerlei verschillende licenties gelden (Flickr-foto's, muziek, enzovoort).

In het geval van het toevoegen van verwijzingen aan een database, zal een opstapeling van verwijzingen plaatsvinden buiten de individuele informatieobjecten binnen de database. Aan een service of database die op basis van veel verschillende bronnen is opgezet en waarin verwijzingen moeten worden opgenomen, moet mogelijk een aparte internetpagina worden toegevoegd waarop de bronnen en de vereiste vorm van verwijzing worden vermeld, waarop anderen kunnen klikken.