Nederlands

50 jaar samenwerken aan bibliotheekautomatisering in Nederland

Op 22 december 1969 werd Pica opgericht.

Op 22 december 2019 was het precies 50 jaar geleden dat de Koninklijke Bibliotheek en de universiteitsbibliotheken van Groningen, Leiden, Nijmegen, Utrecht en de Vrije Universiteit Amsterdam het Samenwerkingsverband Koninklijke Bibliotheek en Universiteitsbibliotheken Pica oprichtten. Het doel dat zij geformuleerd hadden, was om samen te onderzoeken hoe computers en IT van toegevoegde waarde konden zijn voor de wetenschappelijke bibliotheek.

OCLC: Brede toegang tot kwalitatieve informatie
In 1967 werd OCLC in de Verenigde Staten opgericht door Fred Kilgour. Fred Kilgour was een dromer, die een andere toekomst zag voor de bibliotheek dan anderen. Voor de meeste mensen was de bibliotheek een bewaarplaats voor informatie. Fred zag een vooruitstrevend instrument voor onderwijs. Anderen zagen een log uitleensysteem. Hij zag brede toegang tot kwalitatieve informatie via bibliotheken, waardoor mensen zich beter kunnen ontwikkelen. Zijn kijk op de wereld was wezenlijk anders. Hij heeft zijn bijdrage geleverd aan de transformatie van de bibliotheekwereld. Een breed publiek toegang geven tot wereldkennis. En die missie draagt OCLC vandaag de dag nog steeds uit.

Project voor geïntegreerde Catalogus Automatisering (PICA)
In Nederland beginnen bibliotheken in 1969 officieel samen te werken aan een vergelijkbare visie. Deze krijgt uiteindelijk gestalte in de vorm van de Nederlandse gemeenschappelijke informatie-infrastructuur. De idealen van Pica gaan in eerste instantie veel verder dan de ontwikkelingen bij OCLC in de Verenigde Staten. De Nederlandse bibliotheken willen komen tot een totaalsysteem voor bibliotheken “waarin alle bibliotheekprocedures geautomatiseerd worden, zowel vanuit het oogpunt van de bibliotheekmedewerker als van de bibliotheekgebruiker in samenhang op basis van shared cataloguing,” zo lezen we in het boek Samenwerkende bibliothecarissen en technische innovaties van Anton Bossers.

Werkbezoek aan OCLC in de Verenigde Staten
Het ambitieuze plan van de werkgroep zorgt voor veel uitdagingen. Het project loopt vertraging op, en een deel van de werkgroep bezoekt in 1974 OCLC in de Verenigde Staten om kennis te maken met hun systeem voor gezamenlijk catalogiseren. Besloten wordt om op de korte termijn iets vergelijkbaars te realiseren in Nederland en zo stap voor stap te komen tot een totaalsysteem voor bibliotheken. Eind jaren 1970 komt er een eerste, beperkte databank beschikbaar. Zeven bibliotheken krijgen via een terminal toegang tot een computer waarmee ze cataloguskaartjes kunnen maken.

Periode van groei
In de jaren ‘80 gaat het snel: het later tot GGC gedoopte catalogiseersysteem wordt opgeleverd. Een opslag-, uitleen- en acquisitiesysteem leidt tot het geïntegreerde Lokale Bibliotheeksysteem (LBS). Steeds meer wetenschappelijke, openbare en speciale bibliotheken sluiten zich aan bij de initiatieven van Pica. Pica is nauw betrokken geweest bij de oprichting van de European Library Automation Group (ELAG) en sluit in de jaren ’90 overeenkomsten met verschillende organisaties in Duitsland en met het Franse ABES.

Pica B.V. en OCLC gaan samen
Eind jaren ’90 wordt de Stichting Pica opgesplitst in Pica B.V. en Stichting Pica. Als in 1998 uit extern onderzoek blijkt dat verdere samenwerking nodig is om de marktpositie van Pica B.V. te behouden, gaat OCLC eind 1999 participeren in Pica B.V. Beide organisaties delen dezelfde visie, hebben een non-profit-karakter en een beperkte winstdoelstelling. Geleidelijk worden de activiteiten van OCLC in Europa en Pica B.V. geïntegreerd waarmee uiteindelijk in 2007 één OCLC ontstaat.

Hoogwaardige metadata met elkaar delen
Wie kijkt naar de basis van Pica, ziet veel overeenkomsten met de huidige visie van OCLC. In de jaren ‘70 kwamen er steeds meer werkzaamheden bij voor medewerkers van de bibliotheek, maar het personeelsbestand groeide niet in hetzelfde tempo. “Veel werk dat in de meeste bibliotheken steeds opnieuw gebeurt, behoeft nog slechts op één plaats te geschieden,” zo lezen we in de grondgedachten van Pica. Door bibliotheken de mogelijkheid te geven hoogwaardige metadata en bibliografische titels met elkaar te delen, kost het een stuk minder tijd om originelen te catalogiseren. Over de hele wereld helpt WorldCat bibliotheken tegenwoordig om het succes van uw bibliotheek te delen, zodat alle bibliotheken daarvan profiteren. Bibliotheeksystemen als WorldShare Management Services en Wise dragen bij aan efficiëntere werkprocessen binnen de bibliotheek.

Wise voor openbare bibliotheken
Op 1 oktober 2013 neemt OCLC de aandelen over van Huijsmans en Kuijpers Automatisering B.V. (HKA). De directie en medewerkers van HKA ontwikkelden het Wise-systeem dankzij een grondige kennis van bibliotheken en hun gebruikers, het vertrouwen van de klanten én het vleugje eigenzinnigheid dat zo bij HKA hoort. Zonder deze basis zou Wise niet zijn uitgegroeid tot wat het nu is: een toekomstbestendige ICT-oplossing die bibliotheken ondersteunt in hun veranderende rol in de samenleving. Het in Nederland ontwikkelde Wise-systeem is sindsdien uitgerold naar Vlaanderen en de Verenigde Staten. Halverwege 2019 gaan OCLC en HKA samen verder als OCLC.

Overstap naar een wereldwijde informatie-infrastructuur
In 2014 maken het samenwerkingsverband UKB en OCLC bekend een consortiumovereenkomst te hebben getekend voor de overgang van de Nederlandse informatie-infrastructuur naar het OCLC WorldShare Platform. Hiermee kunnen zij de Nederlandse werkwijze op het gebied van catalogiseren en het zoeken, vinden en verkrijgen van informatie, direct integreren in het wereldwijde netwerk. Tevens kunnen zij internationaal de handen ineenslaan om hun online zichtbaarheid te vergroten en te profiteren van de besparingen dankzij wereldwijde samenwerking.


Citaten uit bovenstaand artikel zijn ontleend aan de publicatie ‘Samenwerkende bibliothecarissen en technische innovaties: Pica van 1969 tot 2002’ door Anton Bossers. Meer weten over de gedetailleerde geschiedenis van Pica, 1969 – 2002? Leen het boek bij een bibliotheek bij u in de buurt.